وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

اجرای برنامه تحول بهداشتی در مناطق نابسامان شهری

در فرهنگ عميد، حاشيه در لغت به معني كنار هرچيز و كنايه از كسان و اطرافيان است. حـــاشيه­نشينان كساني هستند كه در محدوده اقتصادي شهرها زندگي مي­كنند ولی جذب نظام اجتماعي و اقتصادي شهري نشده­اند و به عنوان يك شهروند مشروع در جامعه شهري پذيرفته نشده­اند.

حاشيه­نشينان، بيشتر افراد مهاجر روستايي و عشاير و كمتر شهري هستند كه اغلب فاقد مهارت لازم و در بعضي از اوقات غير ماهرند. اين افراد بيشتر به دليل محدوديت های موجود در زادگاه خود و كمتر به دليل عوامل جاذب شهري، به شهرها روي مي­آورند. اين افراد به دليل عدم تطبيق با محيط شهري از يك سو و عوامل پس ران شهري از ديگر سو، در كانون­هايي از شهر به صورت بهم پيوسته يا جدا از يكديگر ساكن مي­شوند كه از جمله مشخصات اين محلات حاشيه­نشين، پايين بودن سطح بهداشت، بروز جرائم و انزواي اجتماعي است.

روند شکل گیری و گسترش مناطق حاشیه نشین و سکونتگاه های غیررسمی و غیرمجاز در اکثر شهرها موجب شده تا خدمات شهری مطلوب در این نقاط کمتر ارائه شود و به دلیل فقر اقتصادی و فرهنگی، که ناشی از همان روند شکل گیری این مناطق می باشد آنها را بستری برای ایجاد و رشد سریع مسایل و آسیبهای اجتماعی کرده است.

براساس تعریف ستاد ملی بازآفرینی شهری پایدار در وزارت راه و شهرسازی، مناطق نابسامان شهری یا همان سکونتگاههای غیررسمی و غیرمجاز: "بافت های فرسوده، تاریخی و کاربریهای غیرمعمول شهری مانند زندانها، پادگانها و مناطقی  هستند که بدون مجوز و خارج از برنامه ریزی رسمی و قانونی توسعه شهری (طرح جامع و تفصیلی) در درون یا خارج از محدوده قانونی شهرها بوجود آمده اند." عمدتا" مهاجرین روستایی و تهیدستان شهری را در خود جای داده اند؛ فاقد سند مالکیت هستند و از نظر ویژگی های کالبدی و برخورداری از خدمات رفاهی، اجتماعی و فرهنگی و زیرساخت های شهری شدیدا" دچار کمبود می­باشند".

براساس سیاست اصلی دولتهای قبلی، به منظور کمک به برگرداندن این اجتماعات به سکونتگاه اولیه آنها یعنی روستاها و مناطق عشایری و گاه شهری بود، خدماتی ارائه نمیشد ولی در همان زمان هم وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در قالب نظام شبکه بهداشت و درمان برای ارائه خدمات سطح اول سلامت، جمعیت مزبور را نادیده نگرفت اما به دلیل کمبود منابع اعتباری موفق به پوشش مناسب این جمعیت نبود.

معاونت بهداشت براساس تعهدات دولت تدبیر و امید و وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در برنامه تقدیمی خود به مجلس شورای اسلامی مبنی بر اجرای قانون برنامه پنجم توسعه و ایجاد تحول اساسی در نظام سلامت، در آغاز به کار خود، تحلیل سریعی از وضعیت انجام داد و با استفاده از خردجمعی کارشناسان خبره و متعهد، طرح تحول حوزه بهداشت را مشتمل بر شش برنامه و چندین پروژه برای دستیابی به اهداف زیر تهیه کرد:

1.    ارتقاء شاخص های سلامت

2.    افزایش رضایتمندی گیرندگان خدمت (مردم) و ارائه دهندگان خدمت

3.    عدالت در سلامت از نظر دسترسی به خدمات، بهره­مندی از خدمات ارائه شده و حفاظت مالی از آنان در بستر پوشش بیمه همگانی.

4.    بهبود کیفیت و کنترل قیمت خدمات سلامت

5.    اصلاح رفتار گیرندگان و ارائه دهندگان خدمت

6.    اصلاح نظام پرداخت و شیوه خرید خدمت

دو برنامه اساسی معاونت بهداشت در طرح تحول حوزه بهداشت، برنامه تامین مراقبت های اولیه سلامت در مناطق نابسامان شهری (شامل:حاشيه­ شهرها و سکونتگاه­های غیررسمی و غیرمجاز) و نیز شهرهای کمتراز 50000 نفر است که با در نظر گرفتن پيچيدگي مشكلات موجود در این مناطق، ضرورت دارد علاوه بر وزارت بهداشت، ساير دستگاه‌های اجرایی مرتبط و سازمان­هاي دولتي و غيردولتي مانند وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، وزارت كشور، وزارت آموزش و پرورش، شهرداري­ها، خيريه‌ها، و سازمان‌های مردم نهاد (NGO) و ... در رفع مسایل بویژه درمورد سکونتگاه­های غیررسمی و غیرمجاز همكاري داشته باشند و در تعامل با يكديگر برای برطرف کردن مشكلات اصلي و تامین حداقل امكانات ضروري بهداشتی درمانی و رفاهی به منظور بهتر زيستن ساکنین این مناطق بكوشند. امید است با اجرای این برنامه و پروژه های مربوطه، شاهد تحقق اهداف فوق باشیم. 

 

هدف اصلی:

افزایش دسترسی تمامی ساکنین مناطق نابسامان شهری به خدمات بهداشتی درمانی ضروری، برقرای عدالت در سلامت و ارتقاء وضعیت سلامت جسمی، روانی و اجتماعی آنان

 

اهداف اختصاصی:

  • افزایش پوشش خدمات جامع سلامت با محوریت عوامل تعیین کننده  اجتماعی (Social Determinants of Health)  
  • افزایش کیفیت خدمات ارائه شده در مناطق نابسامان شهری با محوریت خدمات قابل ارائه در مناطق روستایی
  • پایداری ارائه خدمات بهداشت و درمان در مناطق نابسامان شهری کشور با ایجاد همکاری بین بخشی و مشارکت مردمی (Sustainability)
  • افزایش رضایتمندی مردم از ارائه خدمات سلامت در مناطق نابسامان شهری

 

سوم اردیبهشت 1394 آغاز فعالیت گسترش شبکه بهداشت و درمان در مناطق نابسامان شهری در کل کشور است.

سطح اول ارائه خدمات در این مناطق شامل خدمات/مراقبت‌های اولیه سلامت فرد و جامعه است. خدمات فرد محور عبارتند از: پیشگیری و آموزش سلامت فردی، تشخیص و درمان بیماری‌ها براساس بسته خدمت، تدبیر فوریت‌ها، مدیریت افراد تحت پوشش و خدمات جامعه محور (بهداشت عمومی) شامل خدمات بهداشت محیط و کار، بهداشت مدارس، مبارزه با بیماری­های واگیردار و غیرواگیر و آسیب‌ها و جراحات، پیشگیری و ترویج سلامت هستند که هدف آنها جامعه است. خدمات سطح اول در نقطه آغازین در واحدی با نام عمومی پایگاه سلامت تعريف می­شود که با استاندارد نيروي انساني، فضای فیزیکی و تجهیزات مشخص در مناطق نابسامان شهری مبتنی بر اصول ساختار و سطح بندی نظام شبكه بهداشت و درمان كشور ارائه می‌گردند.

سایر خدمات سلامت مانند خدمات دارویی، پاراکلینیک (آزمایش­ها و تصویربرداری­های ‌پزشکی) نیز در مراکز و موسسات دولتی و غیردولتی مانند داروخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها و مراکز تصویربرداری ارائه می‌شوند. 

پایگاه های سلامت به طور معمول در جايي نزديك به محل زندگي گروه هدف این برنامه قرار دارند (بازای هر 6000 تا 15000 نفر، یک پایگاه سلامت) و در آن، نخستين تماس فرد با نظام سلامت از طريق تیم سلامت اتفاق مي‌افتد. اين دسته از خدمات با اولويت برون‌سپاري و خريد خدمت از بخش غيردولتي فراهم و ارائه می‌گردد. در صورت نبود داوطلب برای واگذاري ارائه خدمات در بخش غیردولتی، بايد خدمات از طريق بخش دولتي ارائه شود.

مرکز سلامت جامعه با تبدیل مرکز بهداشتی درمانی موجود در منطقه (درصورت نبود، ایجاد)، پذیرای ارجاعات افقی از پایگاه­های سلامت تحت پوشش خود خواهند بود. استاندارد نیروی انسانی (بازای هر 25 تا 50 هزار نفر، یکی)، تجهیزات و فضای فیزیکی این مراکز در بخش مربوط توضیح داده شده است.

 

سایر خدمات از طریق ارجاع به سطح دوم و با پذیرش مسوولیت پیگیری و تداوم خدمات به بیمار توسط واحد ارائه دهنده خدمات سطح اول انجام می‌گیرد.

خدمات در سطح اول بصورت فعال ارائه می شود. خدمات فعال به معنای داشتن پرونده خانوار فعال یعنی پرونده ای است که بیش از سه ماه از آخرین مراقبت ثبت شده در آن براساس بسته خدمت نگذشته باشد. چنانچه فرد موردنظر براساس بسته خدمت بموقع به پایگاه مراجعه نکند، کاردان/کارشناس مراقب سلامت خانواده موظف به پیگیری مورد از طریق تلفن، نامه، یا رابط بهداشت و ... می­باشد و در صورت لزوم باید به منزل وی مراجعه نماید.

کل جمعیت مناطق نابسامان شهری و ساکنین شهرهای 20 تا 50 هزار نفر  معادل 14588014 نفر است که در پوشش این برنامه قرار می­گیرند.

بسته‌هاي خدمت سلامت این برنامه، شامل 4 گروه خدمات اولیه فردي، عمومي، خدمات ويژه و خدمات درمانی می باشند که دانشگاه‌ها/دانشکده­های علوم پزشکی این خدمات را با انعقاد قرارداد با پيمانكاران طرف قرارداد یا از طریق واحدهاي دولتي تحت پوشش نظام شبكه بهداشت و درمان مستقر در مناطق مزبور ارائه می­دهند و آنها موظف به رعايت كامل بسته‌هاي خدمت هستند. فهرست خدمات قابل ارائه عبارتنداز:

o        خدمات سلامت عمومی: شامل بسته‌هاي خدماتي است كه در حال حاضر براي جامعه و به صورت عمومي ارائه می‌شود مانند: خدمات بهداشت محيط؛ خدمات بهداشت مدارس؛ بهداشت حرفه‌اي؛ بهداشت اجتماعي و خدمات خاص در اپيدمي‌ها و بلایا.

o        خدمات/مراقبت­های اولیه سلامت فردی: بسته‌هاي خدمات بهداشتی ادغام يافته در شبكه‌هاي بهداشت و درمان هستند كه بايد برحسب ساختار جمعيت تحت پوشش و گروه­های مختلف سنی به آنها ارائه گردد مانند: برنامه‌هاي سلامت خانواده و جمعيت؛ برنامه‌هاي مبارزه و کنترل بيماري‌هاي واگيردار، پیشگیری و کنترل عوامل خطر بیماری­های مزمن و غيرواگير؛ غربالگری جامعه ازنظر عوامل خطر مانند چاقی، کم تحرکی، تغذیه نامناسب و کشیدن سیگار؛ خدمات تغذيه، سلامت روان و .....

o        بسته خدمات درمانی: شامل خدماتي است كه برحسب نياز فرد برای موارد ارجاعی ازسوی کاردان/کارشناس مراقب سلامت خانواده در سطح عمومی ارائه می شود.

o        سایر خدمات سلامت (ویژه): شامل خدماتي می‌شود که ارائه آن ها براساس مشکلات سلامت منطقه برگرفته از نيازسنجي، ضرورت مي‌يابد و بسته خدمتي آن بايد توسط معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی فراهم شده و در اختيار ارائه‌دهندگان خدمت قرار گيرد مانند: خدمات توانبخشي، مبارزه و کنترل اعتياد، خشونت، دخانيات و ...

 

 

*دکتر ناصر کلانتری؛ رییس مرکز مدیریت شبکه

نسخه چاپي ارسال به دوست

چهارشنبه ٢ ارديبهشت ١٣٩٤ - ١٤:٢١ / شماره خبر: ١٢٤٦٧٣ / تعداد نمايش: 17765

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج