تاریخچه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

 

تا سال ۱۲۸۲ خورشیدی،  تشکیلات و نهادی برای رسیدگی به بهداشت در ایران نبود. اگر بیماری همه‌گیر مرگباری شیوع می‌یافت، چند نفر از اطبای پایتخت را موقتا جمع مى‌کردند که مشورت بدهند چه باید کرد. کشتیهایی که می خواستند در بنادر ایران پهلو بگیرند، قبلا می‌بایست در بنادر کشورهای دیگر، جواز سلامت داشته باشند چون ایران امکانات بررسی بهداشتی آنها را نداشت. هر چند سال یک بار که کنفرانس بین‌المللى بهداشت تشکیل می‌شد، از ایران هم نماینده می‌رفت ولى به سکوت می‌گذراند. تا اینکه در این سال (۱۲۸۲) به پیشنهاد میرزا نصراله خان مشیر الدوله، صدراعظم وقت، مظفرالدین شاه فرمان تشکیل «اداره کل صحیه» را صادر کرد. این اداره، هیئتی مشورتى به نام «مجلس حفظ الصحه دولتى» داشت که تشکیلات اصلی برنامه ریزی و مدیریت بهداشت در ایران شد. دکتر امیرخان امیر اعلم نیز به نمایندگی از آن در کنفرانس بین‌المللى بهداشت در پاریس شرکت کرد و پس از چهل روز مذاکراه، توانست تشکیلات بهداشت ایران را در عهدنامه بین المللی این کنفرانس به رسمیت بشناساند. 

اداره امور درمان کشور تا سال 1320 توسط اداره کل صحیه (بهداری) وابسته به وزارت داخله (کشور) بود. به موجب ماده 3 قانون اصلاح بودجه سال 1320 که در هشتم آبان ماه آن سال به تصویب مجلس شورای ملی رسید اداره کل بهداری به وزارت بهداری تبدیل شد .قبل از تصویب قانون مزبور در سی‌ام شهریور ماه 1320 اسماعیل مرآت توسط محمدعلی فروغی نخست وزیر وقت در ضمن معرفی کابینه به مجلس شورای ملی به عنوان وزیر بهداری تعیین شد.

در 27 اسفند ماه 1351 برای تأمین خدمات درمانی کارکنان دولت، قانونی تحت عنوان «خدمات درمانی مستخدمین دولت» تصویب شد. به موجب ماده 2 این قانون، سازمانی تحت عنوان سازمان تأمین خدمات درمانی تشکیل شد و در سال 1352 اساسنامه این سازمان به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

در سال 1353 (1/5/1353) به منظور فراهم آوردن و گسترش خدمات رفاهی تشکیل وزارت رفاه اجتماعی به تصویب مجلس شورای ملی رسید و به موجب بند الف ماده 1 این قانون وظیفه تأمین بیمه درمان همگانی به این وزارتخانه محول گردید و به موجب بند ج ماده 2 این قانون، سازمان تأمین خدمات درمانی مستخدمین دولت از وزارت بهداری جدا و به این وزارت وابسته شد.

در سال 1354 (3/4/1354) به منظور اجرا، تعمیم و گسترش بیمه‌های اجتماعی با تصویب مجلس شورای اسلامی سازمان تأمین اجتماعی تشکیل شد.

در سال 1355 (16/4/1355) با ادغام وزارت رفاه اجتماعی در وزارت بهداری، وزارتخانه جدید تحت عنوان وزارت بهداری و بهزیستی تأسیس شد.

هدف از تشکیل وزارت بهداری و بهزیستی یکپارچگی خدمات بهداشتی درمانی و بیمه خدمات درمانی بود.

ماده 2: کلیه وظایف و اختیارات و مسئولیت‌های وزارت رفاه اجتماعی و وزارت بهداری با کارکنان و اعتبارات و دارایی و تعهدات آنها حسب مورد ادغام و وزارت بهداری و بهزیستی واگذار شد.

انجام تکالیف و خدماتی که در زمینه بهداشتی و بهزیستی توسط وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی دیگر اجرا می‌شد به پیشنهاد وزارت بهداری و بهزیستی و تصویب هیأت وزیران به وزارت بهداری و بهریستی واگذار شد.

وظایف اجرایی این وزارتخانه در تاریخ 10/5/1355در استان‌ها به موجب ماده 3 همین قانون به سازمان‌های منطقه‌ای بهداری و بهزیستی محول شد.

با تصویب این قانون تولیت امور بهداشت و درمان و تأمین اجتماعی (بیمه‌ای و حمایتی) از جمله بیمه خدمات درمانی به صورت یکپارچه در حوزه اختیار وزارتخانه واحدی تحت عنوان وزارت بهداری و بهزیستی بوده است.

در این سال‌ها واحدهای بهداشتی درمانی از جمله بیمارستان‌ها علاوه بر بخش دولتی عمدتاً توسط جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران (هلال احمر)، سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی، دانشکده‌های علوم پزشکی، وزارت بهداری و بهزیستی، بنیادها و مؤسسات خیریه اداره می‌شدند.

 در سال 1357 که سال پیروزی انقلاب شکوهمند ایران است تولیت امور بهداشت، درمان و تأمین اجتماعی از جمله بیمه خدمات درمانی و مدیریت واحدهای بهداشتی درمانی از جمله بیمارستان‌ها با وزارت بهداری و بهزیستی بود.

پس از پیروزی انقلاب مطابق مصوبات شورای انقلاب، بیمارستان‌های وابسته به جمعیت هلال احمر، سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی و بیمارستان‌های وابسته به بنیادها به وزارت بهداری و بهزیستی منتقل شدند.

در سال 1359 (24/3/1359) با تصویب شورای انقلاب، سازمان بهزیستی به صورت سازمانی مستقل و از ترکیب معاونت بهزیستی وزارت بهداری و بهزیستی، کمیته امداد امام (ره)، بنیاد شهید و سازمان تربیتی شهرداری تهران تشکیل گردید و اداره آن به عهده وزیر مشاور و رئیس سازمان بهزیستی محول شد.

در سال‌های بعد کمیته امداد امام و بنیاد شهید نیز از سازمان بهزیستی منتزع و مؤسسات مستقلی شدند.

در سال 1359 (10/12/1359) با توجه به تشکیل سازمان بهزیستی، نام وزارت بهداری و بهزیستی نیز به وزارت بهداری تغییر یافت البته شرح وظایف وزارت بهداری فراتر از  قبل از سال 1352 بود. وزارت بهداری اخیر کلیه وظایف بهداری و بهزیستی را به استثنای وظایف معاونت بهزیستی عهده‌دار بود.

در سال 1363 (16/10/1363) مطابق مصوب مجلس شورای اسلامی، سازمان بهزیستی به وزارت بهداری ملحق و نام وزارت بهداری به وزارت بهداری و بهزیستی تبدیل شد.

در سال 1364 به منظور استفاده مطلوب و هماهنگ از امکانات پزشکی کشور در جهت تأمین و تعمیم بهداشت و درمان و بهزیستی و آموزش و پژوهش، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تشکیل شد و به موجب این قانون کلیه اختیارات وزیر بهداری و بهزیستی و آن قسمت از وظایف و اختیارات وزیر فرهنگ و آموزش عالی که در ارتباط با آموزش پزشکی بود با انضمام امور بهداشت، درمان و پژوهش پزشکی بود به وزیر این وزارتخانه محول شد.

تشکیلات و وظایف این وزارتخانه در سال 1367 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.

در سال 1373 (4/8/1373) با تصویب قانون بیمه همگانی سازمان بیمه خدمات درمانی وابسته به وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی تشکیل شد.

 

در سال 1383 (21/3/1383) با تصویب قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی کلیه وظایف تأمین اجتماعی (بیمه‌ای و حمایتی) از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی منفک و به وزارت اخیر داده شد. وابستگی سازمان‌های بهزیستی، خدمات درمانی و تأمین اجتماعی نیز از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به وزارت جدیدالتأسیس، وزارت رفاه و تامین اجتماعی  منتقل شد.

 

اسامی وزرای بهداری از بدو تاسیس وزارت بهداری به ترتیب تشکیل کابینه‌ها از بدو تاسیس تا امروز با ذکر نام وزیر بهداری و تاریخ وزارت و نام رئیس دولت

1-   آقای دکتر علی اصغرخان مودب‌الدوله وزیر صحیه و امور خیریه در کابینه میرزاسید ضیاءالدین طباطبایی تاریخ 5 اسفند 1299 شمسی

2-      آقای دکتر علی اصغرخان مودب‌الدوله وزیر صحیه و امور خیریه در کابینه میرزاسید ضیاءالدین طباطبایی تاریخ 4خرداد 1300 شمسی

3-      آقای میرزاحسن خان حکیم‌الدوله وزیر صحیه و امور خیریه در کابینه قوام‌السلطنه تاریخ 14 خرداد 1300 شمسی

4-      آقای اسماعیل مرآت با عنوان وزیر بهداری در کابینه محمد علی فروغی تاریخ 30 شهریور 1320 شمسی

5-      آقای باقر کاظمی با عنوان وزیر بهداری در کابینه دوم محمد علی فروغی تاریخ 13 آذر 1320 شمسی

6-      آقای علی اصغر حکمت با عنوان وزیر بهداری در کابینه سوم محمد علی فروغی تاریخ 11 اسفند 1320 شمسی

7-      آقای علی اصغر حکمت با عنوان وزیر بهداری در کابینه علی سهیلی تاریخ 18 اسفند 1320 شمسی

8-      آقای دکتر اسمعیل مرزبان با عنوان وزیر بهداری در کابینه احمد قوام تاریخ 18 مرداد 1321 شمسی

9-      آقای نصراله انتظام با عنوان وزیر بهداری در کابینه ترمیم شده احمد قوام تاریخ 1 بهمن 1321 شمسی

10-   آقای امان اله اردلان با عنوان وزیر بهداری در کابینه دوم علی سهیلی تاریخ 28 بهمن 1321 شمسی

11-   آقای دکتر قاسم غنی با عنوان وزیر بهداری در کابینه محمد ساعد تاریخ 8 فروردین 1323 شمسی

12-   آقای دکتر لقمان‌الملک «سعید مالک» وزیر بهداری در کابینه دوم محمد ساعد تاریخ 17 فروردین 1323 شمسی

13-   آقای دکتر منوچهر اقبال کفیل وزارت بهداری در کابینه سوم محمد ساعد تاریخ 15 شهریور 1323 شمسی

14-   آقای دکتر لقمان‌الملک «سعید مالک» وزیر بهداری در کابینه مرتضی قلی بیات تاریخ 5 آذر 1323 شمسی

15-   آقای دکتر اسماعیل مرزبان با عنوان وزیر بهداری در کابینه ابراهیم حکیمی تاریخ 12 اردیبهشت 1324 شمسی

16-    آقای دکتر سعید مالک با عنوان وزیر بهداری در کابینه محسن صدر تاریخ 26 تیر 1324 شمسی

17-   آقای دکتر سعید مالک با عنوان وزیر بهداری در کابینه دوم ابراهیم حکیمی تاریخ 13 آبان 1324 شمسی

18-   آقای دکتر منوچهر اقبال با عنوان وزیر بهداری در کابینه احمد قوام تاریخ 25 بهمن 1324 شمسی

19-   آقای دکتر مرتضی یزدی با عنوان وزیر بهداری در کابینه احمد قوام تاریخ 10 مرداد 1325 شمسی

20-   آقای دکتر منوچهر اقبال با عنوان وزیر بهداری در کابینه احمد قوام تاریخ 22 شهریور 1326 شمسی

21-   آقای دکتر منوچهر اقبال با عنوان وزیر بهداری در کابینه احمد قوام تاریخ 22 شهریور 1326 شمسی

22-   آقای دکتر سعید مالک با عنوان وزیر بهداری در کابینه سوم ابراهیم حکیمی تاریخ 6 دی ماه 1326 شمسی

23-   آقای دکتر اعلم‌الملک (عباس ادهم) با عنوان وزیر بهداری در کابینه عبدالحسین هژیر تاریخ 1 تیر 1327 شمسی

24-   آقای دکتر امیراعلم با عنوان وزیر بهداری در کابینه چهارم محمد ساعد تاریخ 25 آبان 1327 شمسی

25-   آقای دکتر عباس ادهم با عنوان وزیر بهداری در کابینه ترمیم شده محمد ساعد تاریخ 16 اسفند 1328 شمسی

26-    آقای محمد علی وارسته با عنوان وزیر بهداری در کابینه علی منصور تاریخ 14 فروردین 1329 شمسی

27-   آقای دکتر جهانشاه صالح با عنوان وزیر بهداری در کابینه سپهبد حاج علی رزم‌آراء تاریخ 6 تیر 1329 شمسی

28-   آقای دکتر عباس نفیسی با عنوان کفیل وزارت بهداری در کابیه حسین علاء تاریخ 16 اسفند 1330 شمسی

29-   آقای دکتر حسن ادهم با عنوان وزیر بهداری در کابینه ترمیم شده دکتر محمد مصدق تاریخ 12 اردیبهشت 1330 شمسی

30-   آقای دکتر محمدعلی ملکی یزدی با عنوان وزیر بهداری در کابینه ترمیم شده دکتر محمد مصدق تاریخ 11 مهر 1330 شمسی

31-   آقای دکتر صبار فرمانفرمائیان کفیل وزارت بهداری در کابینه دوم دکتر محمد مصدق تاریخ 4 مرداد 1331 شمسی

32-   آقای دکتر محمدعلی ملکی یزدی وزیر بهداری در کابینه ترمیم شده دکتر محمد مصدق تاریخ 18 تیر 1332 شمسی

33-   آقای دکتر جهانشاه صالح با عنوان وزیر بهداری در کابینه سپهبد فضل‌اله زاهدی تاریخ 28 مرداد 1332 شمسی

34-   آقای دکتر جهانشاه صالح با عنوان وزیر بهداری در کابینه دوم سپهبد فضل‌اله زاهدی تاریخ 2 اردیبهشت 1333 شمسی

35-   آقای دکتر جهانشاه صالح با عنوان وزیر بهداری در کابینه دوم حسین علاء تاریخ 17 فروردین 1334 شمسی

36-   آقای دکتر جهانشاه صالح با عنوان وزیر بهداری در کابینه سوم حسین علاء تاریخ 23 خرداد 1335 شمسی

37-   آقای دکتر عبدالحسین راجی با عنوان وزیر بهداری در کابینه دکتر منوچهر اقبال تاریخ 15 فروردین 1336 شمسی

38-   آقای دکتر جهانشاه صالح با عنوان وزیر بهداری در کابینه ترمیم شده دکتر منوچهر اقبال تاریخ 29 اسفند 1338 شمسی

39-   آقای دکتر جهانشاه صالح  با عنوان وزیر بهداری در کابینه مهندس جعفر شریف امامی تاریخ 9 شهریور 1339 شمسی

40-   آقای دکتر جواد آشتیانی با عنوان وزیر بهداری در کابینه دوم مهندس جعفر شریف امامی تاریخ 20 اسفند 1339 شمسی

41-  آقای دکتر عبدالحسین طبا وزیر بهداری در کابینه علی امینی انتخاب شد و از قبول مقام وزارت خودداری نمود«16 اردیبهشت 1340» و علی امینی آقای دکتر ریاحی را در 13/3/1340 بجای ایشان معرفی نمود.

42-   آقای دکتر ابراهیم ریاحی با عنوان وزیر بهداری در کابینه اسداله علم تاریخ 28 تیر 1341 شمسی

43-   آقای دکتر ابراهیم ریاحی با عنوان وزیر بهداری در کابینه دوم اسداله علم تاریخ 30 بهمن 1341 شمسی

44-   آقای دکتر ابراهیم ریاحی با عنوان وزیر بهداری در کابینه سوم اسداله علم تاریخ 30 مهر 1342 شمسی

45-   آقای دکتر جمشیدآموزگار با عنوان وزیر بهداری در کابینه حسنعلی منصور تاریخ 17 اسفند 1342 شمسی

46-    آقای دکتر جمشیدآموزگار با عنوان وزیر بهداری در کابینه امیرعباس هویدا تاریخ 7 بهمن 1343 شمسی

47-   دکتر منوچهر شاهقلی با عنوان وزیر بهداری در کابینه امیرعباس هویدا تاریخ 1343 شمسی

48-   دکتر کاظم سامی از 1357/11/28تا 1358/8/15  

49-   دکتر موسی زرگر از  1358/8/28تا 1359/4/31 

50-   دکتر هادی منافی از 1359/6/21 تا 1363/5/24 

51-   دکتر سیدعلیرضا مرندی از 1363/5/25  تا 1368/6/7 

52-   دکتر ایرج فاضل از 1368/6/8 تا 1369/10/22

53-   دکتر رضا ملک‌زاده از 1369/10/22 تا 1372/5/26

54-   دکتر سیدعلیرضا مرندی از1372/5/27 تا 1376/6/1 

55-   دکتر محمد فرهادی از 1376/6/1 تا 1380/6/1 

56-   دکتر مسعود پزشکیان از1380/6/1 تا 1384/6/2 

57-    دکتر کامران باقری لنکرانی از 1384/6/3  تا 1388/6/14 

58-   دکتر مرضیه وحید دستجردی 1388/6/14 تا 1391/10/7

59-   دکتر حسن طریقت منفرد 1391/107تا 1392/05/24 

60-    دکتر سیدحسن هاشمی از1392/05/24  تا 1397/10/13 

61- دکتر سعید نمکی از  1397/10/13  تاکنون